Chữ origami trong tiếng Nhật bắt
nguồn từ hai chữ: oru là gấp hay xếp và kami là giấy. Origami chỉ
được dùng từ 1880; trước đó, người Nhật dùng chữ orikata.
Origami kết hợp những cách gấp đơn giản để biến miếng giấy hình chữ
nhật (2 chiều), mà thường là hình vuông, thành những hình phức tạp
(3 chiều), không cắt dán trong quá trình gập, đây cũng là xu hướng
của origami hiện đại. Không giống như người ta thường nghĩ, các qui
tắc origami truyền thống của Nhật Bản (bắt đầu từ khoảng triều Edo
1603-1867), lại ít nghiêm ngặt hơn origami hiện đại: giấy gấp có
thể là hình tròn, tam giác, và có thể cắt dán trong quá trình
gấp.
Lịch sử
Thuật xếp giấy đã có từ khoảng thế kỷ thứ 1 hay thứ 2 ở Trung Hoa.
Sau đó, thuật xếp giấy này đã lan sang Nhật vào thế kỷ thứ 6 và dần
dà trở thành một nghệ thuật độc đáo của xứ Nhật. Origami truyền
thống Nhật Bản có thể là để phục vụ lễ nghi, như noshi (triều
Muromachi 1392–1573).
Các mẫu origami
Mẫu origami có thể đơn giản như chiếc thuyền hay máy bay giấy chúng
ta thường gặp, nhưng cũng có thể hết sức phức tạp như hình rồng,
phượng, tháp Eiffel. Những mẫu origami phức tạp có thể dùng lá kim
loại mỏng thay vì giấy thường để có thể giảm độ dày của mẫu gập.
Origami hiện đại thay đổi rất nhiều, các mẫu thường được gấp khi
ướt (gấp ướt) hoặc sử dụng vật liệu ngoài giấy và lá kim loại.
Người Nhật xem origami như một phần văn hoá và truyền thống đất
nước hơn là một hình thức nghệ thuật.
Một trong số những mẫu origami được biết tới nhiều nhất là hình con
hạc. Con hạc là điềm tốt lành trong quan niệm của người Nhật.
Truyền thuyết kể rằng ai gấp được 1000 con hạc giấy có thể biển
điều ước thành thật. Sau câu chuyện về bé gái Nhật Sadako Sasachi
năm 1955, hình ảnh hạc giấy cũng trở thành một biểu tượng của hoà
bình.
Hướng dẫn căn bản
Hầu như mọi mẫu gập phức tạp nhất đều có thể quy về các bước đơn
giản theo lý thuyết hình cây. Ví dụ bạn muốn gập một con mèo thì
đầu, thân và đuôi là một đường thẳng tựa như thân cây, 4 chân tạo
thành bốn nhánh như các cành. Ứng dụng các nguyên tắc trong hình
học topo để tạo hình chiếu, tìm ra các góc giấy là chân,
đầu...vv... Ngày nay có rất nhiều tài liệu hướng dẫn origami. Máy
tính cũng góp phần không nhỏ trong việc sáng tác ra các mẫu
mới.
Ngày nay vẫn còn một số lượng lớn người yêu thích origami, tuy
nhiên để theo đuổi và học cách gấp, cách sáng tác những mẫu mới thì
không phải ai cũng làm được, vì nó đòi hỏi người ta có lòng kiên
nhẫn và sự cẩn thận trong từng bước gập. Hơn nữa số lần gấp lại tỉ
lệ thuận với sự phức tạp của mẫu, một mẫu gấp đơn giản như hình con
bướm cũng trải qua trên dưới 100 bước. Tại Việt Nam, cũng có các
nhóm bạn yêu thích origami hoạt động online, offline, trao đổi
thông tin và gửi các sáng tác mới.
Tác dụng của Origami đối với tâm lý
Origami là một nghệ thuật nhẹ nhàng tỉ mỉ. Nó đã chứng minh trong
rất nhiều trường hợp có tác dụng làm êm dịu thần kinh, chữa bệnh
mất ngủ và chống stress. Nhiều bác sĩ và chuyên gia vật lý trị liệu
đã dùng origami như một liệu pháp bổ ích vật lý và tinh thần. Bác
sĩ Ronald S. Levy, tại Hội Thảo Quốc Tế lần thứ nhì về origami đối
với giáo dục và trị liệu, đã kêu gọi dùng origami dể phục hồi chức
năng và trị liệu về tay. Với nhiều người, Origami là thứ giải trí
rất hữu hiệu, đặc biệt khi sáng tác một mẫu mới: tự do bay bổng, tự
do tìm kiếm một thứ gì đó, mang màu sắc của riêng mình. Khi tự tay
hoàn thành một mẫu khó, hay tự tay sáng tác một mẫu hay, thì cảm
giác thật vui thích.
Origami với toán học
Việc tạo được mẫu origami mới liên quan đến rất nhiều quy tắc hình
học. Không phải ngẫu nhiên mà các cao thủ origami sáng tác được
những mẫu phức tạp. Các cao thủ origami có phương châm "bạn nhìn
thấy gì, tôi tưởng tượng được; bạn tưởng tượng gì, tôi gấp
được."
Đinh Trường Giang đã có bài viết về vấn đề origami với toán học, ở
diễn đàn VOG. Trong bài viết có đề cập trên thế giới đã có nơi đưa
origami vào thành một môn học, khởi điểm là ở mẫu giáo. Việc gấp
giấy đem lại cho trẻ nhiều nhận thức hình học, và cả hình học trừu
tượng: nhận biết hình tam giác, hình vuông, hình lục giác, tia phân
giác một góc, đoạn thẳng, các đường nét, hình không gian, các khối
3 chiều...
